Ενώ διεθνώς η εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης συνδέεται με κακές συνθήκες εργασίας και μεροληπτικά δεδομένα, ένα ελληνικό μοντέλο δείχνει τον αντίθετο δρόμο: η ένταξη ατόμων με αναπηρία στη διαδικασία επισημείωσης δεδομένων (data annotation) δεν είναι μόνο πράξη κοινωνικής ένταξης, παράγει πιο δίκαια και πιο αντιπροσωπευτικά μοντέλα ΤΝ.

Το πρόγραμμα «ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη», που υλοποιεί η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία SciFY, εισέρχεται φέτος στην 3η του φάση με στόχο τη μετάβαση από το πιλοτικό στάδιο σε συστηματική, αμειβόμενη επαγγελματική απασχόληση: 10+ εκπαιδευμένοι ΑμεΑ θα πραγματοποιήσουν περίπου 2.000 ώρες εργασίας σε πραγματικά έργα ΤΝ, για λογαριασμό εταιρειών και ερευνητικών ομάδων.

Γιατί η συμπερίληψη βελτιώνει την ΤΝ

Το annotation, η διαδικασία κατά την οποία ο άνθρωπος «βάζει ετικέτες» σε δεδομένα (π.χ. εικόνες, κείμενα, ήχο) για να χρησιμοποιηθούν στην εκπαίδευση συστημάτων ΤΝ, είναι πολύ συχνά η αόρατη βάση των σύγχρονων συστημάτων ΤΝ. Όταν αυτή η εργασία γίνεται από ομογενοποιημένες ομάδες, τα μοντέλα μαθαίνουν μια στενή εκδοχή της πραγματικότητας. Δύο παραδείγματα:

• Κατανόηση κειμένου: οι απαντήσεις ενός chatbot που θεωρούνται «σαφείς» από τους περισσότερους annotators μπορεί να μην είναι εξίσου σαφείς για ένα άτομο με αυτισμό, που δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη λεπτομέρεια και στην κυριολεξία της διατύπωσης.
• Αντίληψη μουσικής: ένα μουσικό κομμάτι που χαρακτηρίζεται «χαλαρωτικό» από τον μέσο ακροατή μπορεί να βιώνεται πολύ διαφορετικά από κάποιον με αυτισμό ή ψυχιατρική διαταραχή, κάτι που η 3η φάση του έργου θα μελετήσει συστηματικά.

Αυτές οι διαφορές είναι ακριβώς η πληροφορία που χρειάζονται οι εταιρείες ΤΝ για να σχεδιάσουν προϊόντα που λειτουργούν για όλους, και όχι μόνο για το στατιστικά κυρίαρχο προφίλ χρήστη.

«Επί δύο χρόνια μελετήσαμε πιλοτικά το πώς τα ΑμεΑ μπορούν να εργαστούν στο AI, τι υποστήριξη χρειάζονται και τι αποτελέσματα θα μπορούσαν να φέρουν. Φέτος προχωράμε ένα βήμα παραπέρα: δείχνουμε ότι όταν εργάζονται, βελτιώνουν το AI. Η δική τους συνεισφορά μπορεί να εντοπίζει ασάφειες και μεροληψίες που πολλοί από εμάς συχνά δεν βλέπουμε. Αυτό είναι ακριβώς το είδος της ποιότητας που λείπει από τα σημερινά μοντέλα AI.»

— Βασίλης Γιαννακόπουλος, Chief Marketing Officer, SciFY

Από το πιλοτικό στο επαγγελματικό στάδιο

Στις δύο πρώτες φάσεις του προγράμματος (2024 – 2025), 39 ΑμεΑ και 20 επαγγελματίες ψυχικής υγείας εκπαιδεύτηκαν σε τέσσερα είδη annotation, ενώ πραγματοποιήθηκαν πάνω από 1.500 ώρες εποπτευόμενης εργασίας σε συνεργασία με 6 ερευνητικές ομάδες.

Η 3η φάση (Φεβρουάριος – Ιούλιος 2026) εισάγει δύο νέα στοιχεία: τη συστηματική, αυτόνομη εργασία των ΑμεΑ με ελάχιστη πλέον εποπτεία από ειδικούς ψυχικής υγείας, και την ανάπτυξη ανοιχτής ψηφιακής πλατφόρμας annotation management, που θα μειώσει δραστικά τα εμπόδια για εταιρείες και ερευνητές που θέλουν να ξεκινήσουν annotation projects με συμπεριληπτικές ομάδες.

Το έργο εντάσσεται στη βραβευμένη πρωτοβουλία «Pioneers for AI in Greece» της SciFY, που έχει διακριθεί από το IRCAI της UNESCO ως ένα από τα 100 κορυφαία έργα Τεχνητής Νοημοσύνης για την υποστήριξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (SDGs).

Το πρόγραμμα «ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη» υλοποιείται από τη SciFY, με την υποστήριξη της METLEN και του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.